القاضي ابن البراج

مقدمه 30

شرح جمل العلم والعمل

و اىبسا كه آوردن آنها كسانى را بگمراهى كشاند . البته تشخيص درست از نادرست موضوع ديگرى است كه در صلاحيت مصحح كتاب است . منتهى مصححى كه صلاحيت وى براى تصحيح چنين متنى احراز شده باشد . از موارد تشخيص درست از نادرست : مراجعه بمتن اصلى است كه نسخه از روى آن استكتاب شده است يا مطلب از آن كتاب نقل گرديده . همچنين در مواردى كه طبق قواعد زبان نادرست است و در نسخه ديگرى صحيح آن آمده . از قبيل مميز اعداد در عربى ( كه در مثل مميز اثنىعشر ، منصوب است و لازم نيست نسخه‌اى كه مرفوع ثبت شده نيز آورد . يا مانند تذكير و تأنيث در اسناد بفاعل مذكر يا مؤنث كه گاهى اشتباه آورده شده است ) و قضا را در نسخه‌هاى كتاب ما اين اشتباه زياد تكرار شده است . و بعيد است غلط را از نويسنده‌اى كه عربىزبان است بدانيم نه از نسخه‌نويسى عجمى كم‌سواد . از موارد ديگرى كه ميزان تشخيص نادرست مىباشد ، ذكر اصطلاحات ويژهء هر علم است ، مثلا : اصالة البرائة كه اجابة القراءة يا نظير آن آمده . يا استجواب بجاى استصحاب . و رمى الحجار بجاى رمى الجمار يا حجر الاجود بجاى حجر الأسود يا كبير بيض الانعام بجاى كسر بيض النعام ) كه با آشنائى باصطلاحات مزبور و سياق كلام ، شكى در نادرستى آن نمىماند و ديگر لزومى براى ذكر نسخه بدل نادرست در پاورقى نيست . جهات ديگرى نيز براى اين تشخيص داريم كه ذكر آن از حوصلهء مقدمه خارج است و ذوق سليم بنحو اجمال بدان آشناست .